سه راه، سه مسئلهٔ متفاوت
RAG، فاینتیون و ایجنتها جایگزین هم نیستند؛ هر کدام مسئلهٔ دیگری را حل میکنند. انتخاب غلط، رایجترین دلیل هدر رفتن بودجهٔ AI است.
- RAG: «مدل دانش لازم را ندارد» → بازیابی از اسناد شما.
- فاینتیون: «مدل دانش را دارد ولی رفتارش مطابق نیاز ما نیست» → تنظیم سبک، فرمت و لحن.
- ایجنت: «پاسخ به اجرای چند اقدام واقعی نیاز دارد» → ابزار و حلقهٔ تصمیم.
مقایسهٔ عملی
- زمان تا نتیجه: RAG روزها، فاینتیون هفتهها، ایجنت بسته به دامنه از روزها تا ماهها.
- هزینه: RAG هزینهٔ استنتاج و نگهداری ایندکس؛ فاینتیون هزینهٔ آموزش یکباره + نگهداشت نسخهها؛ ایجنت چند برابر توکن بهخاطر حلقههای تکرار.
- ریسک: RAG کم (جواب با منبع قابل ردیابی)، فاینتیون متوسط (ارزیابی سختتر)، ایجنت بالا (اقدام واقعی یعنی ریسک واقعی).
- نگهداری: RAG با تغییر اسناد بهروز میماند؛ فاینتیون با هر تغییر نیاز، دوباره آموزش میخواهد؛ ایجنت به مانیتورینگ مداوم نیاز دارد.
درخت تصمیم
۱. اگر سؤال با مستندات فعلی جواب میدهد → RAG.
۲. اگر بعد از RAG هنوز فرمت/لحن/اصطلاحات مشکل دارد → آداپتور سبک اضافه کنید.
۳. اگر کار «انجام دادن» است نه «گفتن» → ایجنت.
۴. پروژههای جدی معمولاً ترکیباند: ایجنت + RAG + مدل فاینتیونشده برای یک مرحلهٔ خاص.
قاعدهٔ طلایی
سادهترین راهحلی را انتخاب کنید که سنجهٔ موفقیت شما را پاس میکند، و با ارزیابی واقعی تصمیم بگیرید — نه با حس. بالا بردن سطح پیچیدگی همیشه ممکن است؛ پایین آوردنش معمولاً نه.
